لیپیدهای گردش خون شامل کلسترول، لیپوپروتئین ها، شیلومیکرون، VLDL، LDL، HDL و آپولیپوپروتئین ها هستند. هایپرلیپیدمی ( هایپر لیپیدمیا) به معنی مقادیر بالای چربی در گردش خون است که در اثر اختلالات ژنتیکی و اکتسابی مختلف ایجاد شده و در سراسر جهان شایع است.

تعریف بیماری

لیپیدهای گردش خون شامل کلسترول، لیپوپروتئین ها، شیلومیکرون، VLDL، LDL، HDL و آپولیپوپروتئین ها هستند. هایپرلیپیدمی ( هایپر لیپیدمیا) به معنی مقادیر بالای چربی در گردش خون است که در اثر اختلالات ژنتیکی و اکتسابی مختلف ایجاد شده و در سراسر جهان شایع است.

هایپرلیپیدمی خود معمولاً منجر به علائم بحرانی نمی شود، با این حال وجود آن اغلب منجر به بیماری های جدی می گرددکه ممکن است در نهایت منجر به مرگ شوند. برای کاهش میزان عوارض و مرگ و میر مرتبط با این اختلال، تشخیص زودهنگام و جلوگیری از پیشرفت بیماری بسیار مهم است.

LDL ( لیپوپروتئین با چگالی پایین) و HDL ( لیپوپروتئین با چگالی بالا ) لیپوپروتئین های ناقل استرهای کلسترول اندوژن هستند. همچنین آنها حاوی مقادیر کمتری از تری گلیسیرید، فسفولیپیدها و ویتامین های محلول در چربی نیز هستند. مطالعات گوناگون نشان داده اند که سطوح بالای کلسترول LDL خطر ابتلا به پلاک های آترواسکلروتیک و متعاقب آن بیماری عروقی را افزایش می دهد. در مقابل، کلسترول HDL به تنظیم سطح کلسترول برای جلوگیری از عدم تعادل که خطر ابتلا به بیماری آترواسکلروتیک عروقی را افزایش می دهد کمک می کند. مدیریت عوامل خطر مانند چربی خون برای کاهش خطر بروز بیماری های آترواسکلروتیک به عنوان “پیشگیری اولیه” قلمداد می شود.

مقاله هایپر لیپیدمیا

اپیدمیولوژی بیماری

بیش از سه میلیون بزرگسال در سراسر ایالات متحده و اروپا وجود دارند که در حال حاضر مبتلا به هایپرلیپیدمی هستند و این تعداد با سرعتی زیاد در حال افزایش است. هایپرلیپیدمی معمولاً یک روند بیماری مزمن و پیشرونده است که نیازمند تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی است و نیاز بالقوه به داروهای کاهش دهنده چربی دارد. در کشورهایی که چاقی و مصرف چربی‌های اشباع نرخ پایین تری دارند، شیوع چربی خون بالا و متعاقب آن بیماری عروق کرونر کمتر از نرخ‌های موجود در اروپا و سراسر ایالات متحده است. کودکان زیر دو سال اگر کم وزن یا چاق باشند، ممکن است به هایپرلیپیدمی ثانویه (غیر ژنتیکی) کودکان مبتلا شوند.

اتیولوژی بیماری

هایپرلیپیدمی به دو دسته کلی تقسیم می شود: هایپرلیپیدمی اولیه (خانوادگی) و ثانویه (اکتسابی). هایپرلیپیدمی اولیه از انبوهی از اختلالات ژنتیکی ناشی می شود در حالی که هایپرلیپیدمی ثانویه معمولاً  ناشی از یک علت زمینه ای مانند رژیم غذایی ناسالم، داروها (آمیودارون، گلوکوکورتیکوئیدها)، کم کاری تیروئید، دیابت کنترل نشده و یا سبک زندگی ناسالم است. در اکثر بیماران هایپرلیپیدمی دارای یک الگوی توارثی چند ژنی است و تظاهرات این اختلال تا حد زیادی تحت تأثیر عوامل ثانویه مانند چاقی (مرکزی)، مصرف چربی اشباع شده، و محتوای کلسترول در رژیم غذایی فرد است. اغلب مجموعه ای از عوامل ژنتیکی و محیطی به بروز ابتلا به چربی خون بالا و بیماری های قلبی عروقی در فرد کمک می کنند.

کلسترول بیشترین نقش را در فرآیند آتروژنیک دارد و دارای دو منشأ می باشد: ۳۰۰ تا ۷۰۰ میلی گرم در روز منشاء اگزوژن دارد یعنی از مصرف بیش از حد چربی های رژیم غذایی به ویژه با منشاء حیوانی ناشی می شود، ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ میلی گرم در روز منشا اندوژن دارد که عمدتا توسط کبد تولید می گردد. علاوه بر مصرف بیش از حد چربی های حیوانی، سایر علل شایع هایپرکلسترولمی و یا افزایش تری گلیسیرید عبارتند از دیابت، نارسایی مزمن کلیه، سندرم نفروتیک، کم کاری تیروئید، سن ، کم تحرکی و مصرف برخی داروها مانند دیورتیک های تیازیدی، بتابلوکرها، داروهای ضد بارداری استروژن-پروژسترون و داروهای ضد رتروویروسی. مکانیسم دیگر شامل افزایش سطح لیپوپروتئین “apo B-100” در پلاسما است که ممکن است منجر به بیماری آترواسکلروتیک شود، حتی زمانی که بیمار هیچ عامل خطر دیگری نداشته باشد.

پاتوفیزیولوژی بیماری

دیس لیپیدمی ها شامل افزایش بالینی سطح کلسترول و یا تری گلیسیرید هستند که ممکن است با کاهش سطح HDL همراه باشند. بسیاری از این بیماران تولید بیش از حد VLDL کبدی دارند که مرتبط است با افزایش سطح تری گلیسیرید (TG)، کاهش سطح کلسترول HDL، و افزایش متغیر سطح کلسترول LDL. تولید بیش از حد VLDL کبدی می تواند ناشی از عوامل ژنتیکی، رژیم غذایی پر کربوهیدرات، مصرف بیش از حد الکل، چاقی، مقاومت به انسولین و سندرم نفروتیک باشد. لازم به ذکر است دیس‌لیپیدمی‌های ژنتیکی اغلب مسئول بیماری‌های قلبی عروقی در سنین پایین هستند.

تشخیص بیماری

دستورالعمل‌های غربالگری چربی که شامل «پروفایل لیپیدی» است برای اندازه‌گیری سطح کلسترول و تری گلیسیرید وجود دارد.  به طور کلی، توصیه می شود برای آقایون در ۳۵ سالگی و خانم ها در ۴۵ سالگی در صورت عدم وجود عوامل خطر قلبی عروقی، غربالگری معمول چربی انجام شود. در صورت وجود عوامل خطر قلبی عروقی این غربالگری برای آقایون در ۲۵ سالگی و برای خانمها در ۳۰ تا ۳۵ سالگی انجام می شود.

بررسی پروفایل لیپیدی به طور معمول شامل اندازه گیری مقادیر LDL، HDL، تری گلیسیرید و کلسترول تام بصورت ناشتا است. همچنین اندازه گیری VLDL( لیپو پروتئین با وزن بسیار پایین)، نسبت های کلسترول تام به HDL و LDL به  HDL را می توان برای بررسی جامع تر اضافه کرد. لازم به ذکر است که مدت زمان ناشتایی  ۹ تا ۱۲ ساعت باید باشد تا نتایج پانل چربی (عمدتاً سطح تری گلیسیرید) دچار انحراف نشود. نتایج معمولاً به صورت زیر گزارش می شوند:

  • کلسترول LDL : محدوده طبیعی < 130 میلی گرم در دسی لیتر
  • کلسترول VLDL : محدوده طبیعی < 31 میلی گرم در دسی لیتر
  • کلسترول HDL : محدوده طبیعی > 40 میلی گرم در دسی لیتر
  • کلسترول تام : محدوده طبیعی < ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر
  • کلسترول non- HDL باید کمتر از ۱۳۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد.

کلسترول های غیر HDL، به ویژه کلسترول LDL و VLDL، که به اصطلاح کلسترول “بد” نامیده می شوند خطر ابتلا به تصلب شرایین را افزایش می دهند.

قبل از شروع مصرف استاتین برای سطوح بالای LDL، انجام آزمایشات عملکرد کبد برای اطمینان از عدم وجود اختلال قبلی در کبد بسیار مهم است، زیرا استاتین ها ممکن است این مشکل را تشدید کنند. از سوی دیگر اندازگیری سطح Hb A1c برای غربالگری دیابت ضروری است و پزشک باید فشار خون را بررسی کند تا اطمینان حاصل شود که بیمار فشار خون بالا ندارد. علاوه بر این، برای رد ناهنجاری های تیروئیدی باید تست TSH انجام شود.همچنین یک آزمایش آنالیز ادرار برای غربالگری آلبومینوری نیز توصیه می شود. این آزمایش‌ها برای ارزیابی دقیق خطرات بالقوه در مقابل فواید شروع درمان دارویی در بیمار مبتلا به هایپرلیپیدمی ضروری هستند.

درمان بیماری

برای کاهش خطر در بیماران هایپر لیپیدمیک بدون عارضه  قلبی عروقی، تنها درمان های کاهنده کلسترول LDL ارزش بالینی دارند. هیچ ارزش بالینی ثابت شده ای برای درمان هایپرتری گلیسریدمی یا سطوح پایین کلسترول HDL وجود ندارد. روش‌های اولیه درمان بر روی رژیم غذایی و اصلاح سبک زندگی متمرکز هستند و در صورت نیاز ممکن است داروهای کاهش‌دهنده چربی اضافه شوند. بیماران مبتلا به هایپرلیپیدمی خفیف باید روی رژیم غذایی کم چربی، کم کربوهیدرات و فعالیت بدنی با شدت متوسط تا بالا (۳۰ دقیقه در روز، ۵ تا ۶ روز در هفته) تمرکز کنند. ثابت شده است که ترک سیگار، کاهش فشار خون و کاهش وزن در کاهش خطر بیماری عروقی بسیار مفید هستند. استاتین درمانی برای اکثریت قریب به اتفاق بیماران یک مزیت واضح و ثابت شده از کم خطر تا پرخطر دارد و اگر عوارض جانبی و محدودیت های مالی وجود نداشته باشد، تقریباً برای همه بیماران درمان با استاتین تجویز می شود. در صورت شروع درمان دارویی با استاتین کاهش بروز عوارض قلبی عروقی معمولاً در اکثر آزمایشات بالینی حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد است.

تشخیص افتراقی

برای غربالگری بیماران هایپرلیپیدمیک باید به ناهنجاری های اولیه و ارثی شامل هایپرکلسترولمی خانوادگی، هایپرلیپیدمی ترکیبی خانوادگی، دیس بتالیپوپروتئینمی، آپو B-100 معیوب خانوادگی و جهش افزایش عملکرد ژن PCSK9 توجه شود. همچنین بیماری های غیر ارثی شامل بیماری انسدادی کبد یا انسداد صفراوی، کم کاری تیروئید، سندرم نفروتیک، نارسایی مزمن کلیه، بی اشتهایی، چاقی، سندرم متابولیک و دیابت در تشخیص افتراقی بیماران هایپرلیپیدمیک باید در نظر گرفته شوند.

پیش آگهی بیماری

هایپرلیپیدمی اغلب یک بیماری مادام العمر است اما به طور معمول کاملاً قابل کنترل می باشد. با این حال، اگر هایپرلیپیدمی درمان نشود، بیماری پیشرفت کرده و منجربه بیماریهای عروقی شدید می شود که می تواند کشنده باشد. سطوح بالای لیپیدهای سرم در اوایل بزرگسالی، خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب را به صورت وابسته به دوز افزایش می دهد.

عوارض بیماری

عوارض ناشی از هایپرلیپیدمی تحت درمان یا درمان نشده شامل انواع بیماری های عروقی شامل بیماری عروق کرونر، بیماری شریان محیطی، حوادث عروقی مغز، آنوریسم، دیابت نوع دوم، فشار خون بالا است که ممکن است در آینده منجر به مرگ شوند.

عوارض داروهای استاتین شامل میوپاتی، آسیب کلیوی، درد مفاصل و اندام ها، حالت تهوع، درد عضلات، افزایش آنزیم های کبدی یا سمیت کبدی، اسهال، و تخریب سلول های عضلانی مخطط است. مطالعات نشان داده اند ۵ تا ۲۰ درصد از بیمارانی که از داروهای استاتین استفاده می کنند عدم تحمل عضلانی را تجربه می کنند.

مراقبت های توانبخشی

ورزش های هوازی سطح پروتئین HDL-کلسترول را که دارای اثر ضد آتروژنیک است افزایش می دهند زیرا HDL ،کلسترول را از دیواره عروق و بافت های محیطی به کبد منتقل می کند و دارای اثرات آنتی اکسیدانی و ضد التهابی است که باعث آزاد شدن اکسید نیتریک (ترکیب گشادکننده عروق) می شود. تخمین زده می شود که ۱۰ دقیقه فعالیت بدنی روزانه، غلظت HDL را ۱.۴ میلی گرم در دسی لیتر افزایش می دهد و به طور متوسط، یک برنامه تمرینی کافی می تواند کلسترول HDL را تا ۴.۶ درصد افزایش دهد. همچنین ترکیبی از فعالیت هوازی و بی‌هوازی می توانند بر سطح چربی خون تأثیر مثبت بگذارند.

منابع

  1. Marcus F. Hill; Bruno Bordoni. NCBI Bookshelf. A service of the National Library of Medicine, National Institutes of Health.
  2. Lilly Su, Rea Mittal, Devyani Ramgobin, Rahul Jain, and Rohit Jain. Current Management Guidelines on Hyperlipidemia: The Silent Killer

دکتر رویا عطابخشیان

دکترای تخصصی (Ph.D) بیوشیمی بالینی

Set your categories menu in Header builder -> Mobile -> Mobile menu element -> Show/Hide -> Choose menu
سبد خرید
فروشگاه
0 علاقه مندی
0 محصول سبد خرید
حساب کاربری من