سطوح کار، تجهیزات و محیط آزمایشگاه باید بطور مرتب تمیز و ضدعفونی شوند که این امر با استفاده از یک ماده پاک کننده (detergent) و به دنبال آن یک ضد عفونی کننده (disinfectant) انجام می شود. گاهی اوقات لازم است که بقایای ماده ضد عفونی کننده با استفاده از آب پاک شوند.
پاک کننده ها:

پاک کننده ها از طریق نفوذ به داخل پروتئین ها و چربیها باعث جدا شدن آنها از سطوح می شوند. برای اینکه ضد عفونی کننده ها موثرتر عمل کنند استفاده از پاک کننده ها ضروری می باشد زیرا بیشتر ضد عفونی کننده ها توانایی پاک کنندگی ضعیفی دارند و به راحتی نمی توانند در گرد و غبار و دیگر کثیفی ها نفوذ کنند. پاک کننده ای مناسب است که به سطوح آسیب وارد نکند، کف نکند و در برابر انواع کثیفی ها موثر باشد.

مقاله ضد عفونی کننده

ضد عفونی کردن :

ضد عفونی کردن ممکن است باعث غیر فعال شدن یا تخریب ساختمان میکروارگانیسم ها شود بطوریکه برخی از ضد عفونی کننده ها باکتریواستاتیک بوده و برخی باکتریوسیدال هستند. باید به این نکته توجه شود که ضد عفونی کردن متفاوت از استریلیزاسیون می باشد ، ضد عفونی کردن به معنی کاهش تعداد میکروارگانیسم ها است. انواعی از مواد ضد عفونی کننده در دسترس هستند که هر کدام متعلق به گروه خاصی از مواد شیمیایی هستند.

ضد عفونی کننده ها میکروارگانیسمهای در حال رشد را می کشند اما اثری روی اسپور باکتری ها ندارند. ضد عفونی کننده های باکتریواستاتیک باعث توقف رشد باکتری ها می شوند بطوریکه این مواد از طریق اتصال به اسید های نوکلئیک ، مهار آنزیم ها و یا نفوذ در دیواره سلولی باعث تغییرات انتخابی و قابل بازگشت در باکتری ها می شوند بنابراین سلول باکتری در شرایط مناسب فعالیت خود را باز خواهد یافت در مقابل مواد باکتریوسیدال به طرق مختلف شامل آسیب به دیواره سلولی ، اتولیز و یا نشت و کواگولاسیون سیتوپلاسم باعث مرگ سلول باکتریایی می شوند.

انواع ضد عفونی کننده ها:

انواع زیادی از ضد عفونی کننده ها با طیف وسیعی از عملکرد وجود دارد بطوریکه مکانیسم عمل برخی از آنها هنوز بطور کامل شناخته نشده است. در فرایند انتخاب ضد عفونی کننده ها عوامل مختلفی باید در نظر گرفته شوند که شامل مکانیسم عمل ، کارایی ، سازگاری با محیط ، هزینه و رعایت استانداردهای سلامت و ایمنی می باشد. تفاوت عملکرد آنها بر سلول های میکروبی ناشی از گروه شیمیایی آنها است و ضد عفونی کننده های مختلف جایگاه های متفاوتی را در سلول های میکروبی هدف قرار می دهند که شامل دیواره سلولی ، غشاء سیتوپلاسمی و سیتوپلاسم است. برخی از ضد عفونی کننده ها با یا بدون تخریب غشا وارد سلول شده و بر اجزاء داخل سلولی اثر می کنند. بطور کلی عوامل ضد عفونی کننده به دو گروه تقسیم می شوند:

الف) ضد عفونی کنند های غیر اکسید کننده :

 

  • الکل ها : اثر بخشی الکل ها بر باکتریهای در حال رشد و قارچ ها با افزایش وزن مولکولی آنها افزایش می یابد بنابراین ایزوپروپانول موثرتر از اتانول و اتانول موثرتر از متانول می باشد. الکل ها با نفوذ در غشاء سلولی باکتری ها باعث دناتوراسیون پروتئین های سیتوپلاسمی و در نهایت لیز سلول باکتریایی می شوند . الکل های خالص اغلب خاصیت ضد عفونی کنندگی ندارند زیرا زمانیکه الکل خالص وارد سلول باکتریایی می شود شروع به کواگولاسیون پروتئین ها میکند ، حلقه پروتئین های کواگوله شده مانع از ورود بیشتر الکل و در نتیجه باعث توقف کواگولاسیون می شود در این شرایط سلول باکتریایی غیر فعال شده ولی نمی میرد و در شرایط مناسب فعالیت خود را باز خواهد یافت . لذا معمولا الکل ها را با نسبت مناسبی با آب مقطر رقیق نموده و استفاده می کنند. اتانول در غلظت ۷۰ درصد و ایزوپروپانول در غلظت ۶۰ تا ۷۰ درصد ضد عفونی کننده هستند. زمانیکه الکل ۷۰ درصد در مجاورت میکروارگانیسم قرار میگیرد وارد سلول شده و همانند الکل خالص باعث کواگولاسیون پروتئین ها می شود ولی با سرعت کمتر در نتیجه نفوذ الکل به داخل سلول برای مدت زمان بیشتری ادامه خواهد داشت بطوریکه تمام پروتئین ها کواگوله شده و میکروارگانیسم خواهد مرد. دیگر مزایای الکل ۷۰ درصد شامل قیمت مناسب تر ، بوی کمتر ، تبخیر آرامتر و اشتعال پذیری کمتر می باشد. لازم به ذکر است که ایزوپروپانول خاصیت ویروس کشی ندارد و اتانول فقط روی ویروس های پوشش دار موثر است. همچنین متانول به دلیل سمیت بالا به عنوان ضد عفونی کننده مورد استفاده قرار نمیگیرد.
  • آلدهید ها : این گروه شامل فرمالدهید و گلوتارآلدهید می باشد . آلدهید ها بطور غیر اختصاصی باعث دناتوراسیون پروتئین های باکتریایی می شوند ولی چون محرک پوست بوده و باعث سوزش و حساسیت پوستی می شوند استفاده از آنها محدود است .
  • آمفوتریس ها : این ترکیبات دارای ویژگی های آنیونیک و کاتیونیک بوده و دارای طیف وسیعی از عملکرد می باشند اما بر اندوسپور باکتری ها تاثیری ندارند و اغلب برای ضد عفونی کردن سطوح استفاده می شوند.
  • فنولیک ها : فنول ها باکتروسیدال و قارچ کش می باشند ولی بر اسپور باکتری ها و ویروس ها اثری ندارند.
  • ترکیبات آمونیوم چهار ظرفیتی QAC ) : ضد عفونی کننده های نسبتا خوبی هستند ولی بر اسپور باکتریها تاثیری ندارند. این ترکیبات با اثر بر غشا سلولی باعث نشت سیتوپلاسم و از طریق واکنش با فسفولیپید ها باعث کواگولاسیون سیتوپلاسم می شوند.

 

ب) ضد عفونی کننده های اکسیدکننده

این گروه شامل ترکیبات آزاد کننده اکسیژن شامل پراستیک اسید و پراکسید هیدروژن هستند. نحوه عملکرد آنها نشت سیتوپلاسم به دلیل تخریب دیواره سلولی و دناتوراسیون آنزیم های دیواره باکتری به دلیل اکسیداسیون می باشد. این ترکیبات نسبت به ضد عفونی کننده های غیراکسیداتیو طیف فعالیت وسیعتری دارند و میتوانند اندوسپور باکتری ها را نیز از بین ببرند همچنین به دلیل شفاف و بی رنگ بودن باعث تغییر رنگ سطوح نمی شوند. لازم به ذکر است که این ترکیبات برای سلامت انسان خطرناک می باشند.

عوامل موثر در انتخاب ضد عفونی کننده مناسب :

  1. تعداد میکروارگانیسم ها: بطور کلی ضد عفونی کننده ها در برابر تعداد کم میکروارگانیسم ها موثرتر هستند تا تعداد زیاد آنها
  2. نوع میکروارگانیسم ها: بعضی از میکروارگانیسم ها نسبت به انواع دیگر آنها مقاومتر هستند. بطور کلی باکتریهای گرم مثبت نسبت به باکتری های گرم منفی و باکتری های در حال رشد نسبت به قارچ ها راحتتر از بین میروند. باکتری های تولید کننده اندوسپور سخت ترین نوع باکتری ها بوده و برای آنها باید از ضد عفونی کننده های اسپورسید استفاده کرد.
  3. محل قرارگیری میکروارگانیسم ها: میزان چسبندگی میکروارگانیسم ها به سطوح در تخریب و حذف آنها موثر می باشد.
  4. مدت زمان تماس: مدت زمانی که طول میکشد تا ماده ضد عفونی کننده میکروارگانیسم را از بین ببرد و سپس ضد عفونی کننده از سطوح برداشته شود بطور معمول ۱ تا ۵ دقیقه طول میکشد که البته این زمان بستگی به کارایی ضد عفونی کننده دارد.
  5. غلظت ضد عفونی کننده: ضد عفونی کننده ها به گونه ای تهیه میشوند که در یک رنج غلظتی بیشترین کارایی را داشته باشند به طوری که در غلظت های بالاتر یا پایین تر از آن کارایی ضد عفونی کننده کاهش خواهد یافت.
  6. درجه حرارت: درجه حرارت محیطی که ضد عفونی کننده در آن استفاده میشود بر کارایی آن اثر میگذارد. بطور کلی در دماهای پایین ممکن است ضد عفونی کننده ها موثر نباشند.
  7. pH : pH های بالا ممکن است کارایی ضد عفونی کننده را تحت تاثیر قرار دهد.
  8. گرد و خاک : اگر گرد و خاک بطور کامل از سطوح برداشته نشود هم در عملکرد ماده ضد عفونی کننده تداخل ایجاد می کند و هم مانع از تماس ضد عفونی کننده با دیواره سلولی میکروارگانیسم ها می شود.
  9. نوع آب مورد استفاده جهت رقیق کردن ماده ضد عفونی کننده: آب سخت ممکن است مشکل ساز باشد. نوع آب استفاده شده جهت آماده سازی ماده ضد عفونی کننده در مطالعاتی که در مورد ماده مورد نظر انجام شده بیان شده است.

انتخاب ضد عفونی کننده مناسب:

معیارهای انتخاب یک ضد عفونی کننده مناسب عبارتند از :

  1. ضد عفونی کننده های وسیع الطیف
  2. ضد عفونی کننده های اسپورسید
  3. ضد عفونی کننده های سریع الاثر
  4. سازگار با ضد عفونی کننده ثانویه
  5. دارای عملکرد در طیف وسیعی از دما و pH
  6. سازگار با مواد پاک کننده
  7. مناسب برای انواع سطوح
  8. باقی نماندن ماده ضد عفونی کننده بر روی سطوح
  9. استریل بودن ماده ضد عفونی کننده ( در صورت لزوم)
  10. شکل مصرف ماده ضد عفونی کننده
  11. سلامت و ایمنی ماده ضد عفونی کننده برای مصرف کننده و محیط زیست

منابع

Sandle, T. (2014) A Practical Approach to the Selection of Cleanroom Disinfectants, Pharma Focus Asia, Issue 21, pp27-30

Sandle, T. Pharmaceutical Facility Sanitization: Best Practices Considered Posted: March 31, 2016

تهیه و تدوین: دکتر رؤیا عطابخشیان (متخصص بیوشیمی بالینی)
Set your categories menu in Header builder -> Mobile -> Mobile menu element -> Show/Hide -> Choose menu
سبد خرید
فروشگاه
0 علاقه مندی
0 محصول سبد خرید
حساب کاربری من